زماني كه براي اولين بار ظروف يكبار مصرف وارد بازارها شدند، همه نفس راحتي كشيدند و به خود وعده زندگي سالم‌تر و البته راحت‌تري دادند. در حال حاضر سا‌ل‌هاست كه اين ظروف حتي در نذري‌ها و سفره‌هاي ما جاي خود را باز كرده‌اند و از زماني كه نذري در سيني‌ها و ظروف فلزي در بين مردم پخش مي‌شد زمان زيادي گذشته ‌است. كساني كه حداقل يك وعده غذاي خود را در ادارات و سازمان‌ها مي‌خورند از جمله كساني هستند كه هر روز در معرض خطرات اين ظروف قرار دارند، اما به راستي اين صرفه‌جويي‌ها در زمان و البته هزينه به چه بهايي انجام مي‌شود؟ سلامتي مصرف كنندگان؟

پلاستيك‌ها، پليمرهايی هستند كه از سنتز مواد اوليه‌ای به نام مونومر تهيه می‌شوند. مونومرها موادی سمی و برای سلامت انسان مضر هستند؛ در حالی كه پليمرها خنثی هستند و مشكلی ندارند. اما اشكال كار اينجاست كه معمولاً در فرايند تهيه پليمرها مقداری مونومر باقی می‌ماند. اگر اين فرآيند اصولی و مطابق استانداردهای لازم صورت گرفته باشد، مشكلی برای سلامت افراد به وجود نمی‌آورد. برای همين در استفاده از پلاستيك‌ها به عنوان ظروف غذا بايد بسيار محتاط بود و در ضمن به هرنوع پلاستِيكی نبايد مجوز بسته بندی مواد غذايی داده شود.

در حال حاضر به دليل استفاده غيرمجاز از پليمرهاى بدون پايه  food grade در بسته بندى و نگهدارى مواد غذايى، شناسايى صحيح اين محصولات توسط مردم تا حدودى با مشكل روبه رو شده است. وزارت بهداشت در اين راستا سعى كرده است كارخانه هاى توليدكننده ظروف يك بار مصرف را از كارخانجات توليدكننده قطعات پلاستيكى در مصارف صنعتى تفكيك كند. ضمن اينكه كارخانه هاى توليدكننده ظروف پلاستيكى براى مواد غذايى بايد پروانه ساخت داشته باشند.

 مزايا :  

1- داراي مقاومت به مواد الكلی
۲-  صرف انرژي کمتر براي تولید
۳- قابلیت شکل پذیري بالا با گستردگی متفاوت خواص فیزیکی
۴- طرح پذیري
۵- شفاف بودن

مهمترین معایب:

۱ - اشکال در بازیافت آنها و مخاطرات محیط زیست
۲ - انتقال مواد مضر ( مونومر ها) به غذا در شرایط خاص
۳ - قابل استفاده در ماکروویو نمی باشد.

مناسب بودن پلاستيك ها در كاربردهاى غذايى :

تمامى پليمرها از نوع دست اول تا آنهايى كه بازيافتى بوده و همچنين ظروف پلاستيكى حتماً بايد قبل از استفاده در صنعت غذايى تحت آزمون Food grade قرار بگيرند. اين آزمون تحت استانداردهاى اتحاديه اروپا (EEC) و آمريكايى (FDA) انجام مى شود. با انجام آزمون هايى كه در اداره كل آزمايشگاه هاى كنترل غذا و دارو نيز قابل اجرا هستند ميزان مهاجرت مواد سازنده پليمرها به سمت مواد غذايى مشابه سنجيده مى شود. در واقع وزارت بهداشت مقاومت و ميزان مهاجرت مواد سازنده پليمرها را در حلال ها يا محلول هاى مشابه مواد غذايى مى سنجد.

دليل اصلي توليد اين مواد در كشور به‌رغم زيان‌بار بودن مصرف آنها:

متاسفانه استاندارد ظروف يك‌بار مصرف اجباري نيست، واحدهاي توليدي مي‌توانند بدون مجوز به توليد اقدام كنند. در اين زمينه بايد تقاضاي اجباري شدن استاندارد ظروف يك‌بار مصرف به مؤسسه ارايه شود تا در اين مورد تصميم‌گيري شود، اما متأسفانه تاكنون هيچ تقاضايي نشده است.

هم اكنون پنج هزار كارخانه و كارگاه توليد ظروف يك‌بار مصرف در كشور وجود دارد، اين در حالي است كه تنها 300 كارخانه از اين تعداد مجوز توليد اين ظروف را دارند و مشخص نيست، مابقي اين كارخانه‌ها از چه موادي و چگونه نسبت به توليد اين ظروف اقدام مي‌كنند.

غريبگي ظروف يكبار مصرف با طبيعت:

 انباشته شدن اين مواد در طبيعت به خصوص در پارک هاي جنگلي و سواحل ، از نظر ديداري باعث نازيبايي مناظر و در نتيجه ناراحتي  و کاهش بازديد کننده ها و کم شدن درآمد اقتصادي مناطق مي شود.

در حال حاضر بسياري از کشورها به ويژه کشورهاي اروپايي با به کار بستن روش هاي جانشين سعي کرده اند استفاده از ظروف يکبار مصرف را به حداقل برسانند. کاربرد پليمرهاي گياهي جهت توليد ظروف يکبار مصرف وبه کارگيري کيسه هاي پارچه اي به جاي کيسه هاي نايلوني در هنگام خريد نمونه اي از اين روش ها است.

  هشدار وتوصيه

پلي‌استايرن در ليوان‌هاي آب، كارد، چنگال،قاشق و ظروف غذايي مورد استفاده قرار مي‌گيرند؛ براي مثال در چلوكبابي‌ها ظروفي كه به صورت فوم هستند، نوعي پلي‌استايرن هستند كه در ساخت آنها  ازگاز هگزان استفاده مي شود. اين گاز در دماي 160 درجه آزاد مي‌شود، دماي غذاي داخل ظرف 200 درجه است،كه گاز همراه با غذا به بدن انسان انتقال مي‌ يابد.گاز هگزان عوارضي مانند سر درد را به همراه دارد.

 در فصل تابستان خيلي‌ها از بطري‌هاي يكبار مصرف آب براي تهيه آب خنك از طريق يخ بستن آب استفاده مي‌كنند،ثابت شده است وقتي يخ درون ظروف يكبار مصرف آب مي‌شود از جداره بطري مواد سرطانزا به درون آب آزاد مي‌شود.

 ظروف پلي استايرني شفاف براي نوشيدني‌هاي سرد ساخته مي‌شوند و ريختن مواد داغ مثل چايي در آنها خطرناك است.

  مواد غذايي داغ در ظروف يكبار مصرف با رنگ روشن و شيشه‌اي به علت ضعيف بودنشان موجب آزادشدن مونومرها (مواد شيميايي) مي‌شود.

  ضرر ظروف يك‌بار مصرف پلي‌استايرن در هنگام مصرف مواد نوشيدني  اسيدي و چرب مانند نوشابه و كاكائو، بسيار بيشتر از مصرف چاي داغ است.

 اصولا ظروف يكبار مصرف براي يك بار استفاده ساخته شده‌اند زيرا در صورت تكرار شيارهاي بسيار كوچكي كه قابل رويت هم نيستند در آنها به وجود مي‌آيد كه علاوه بر مستعد كردن شخص به عفونت‌هاي دستگاه گوارش به علت آزاد كردن مولكول‌هاي آلي و صنعتي به داخل آب يا غذا، انسان را در معرض انواع سرطان قرار مي‌دهند.

ظروف پلاستيكي يكبار مصرف را داخل ماكروفر قرار ندهيد :

از ظروف پلاستیکی در ماکروویو استفاده نکنید به خصوص غذاهاي حاوي روغن و چربی ، چون گرما و پلاستیک و روغن با هم ترکیب شده ، که نتیجه ي آن تولید سم دیوکسین است ( از ظروف پیرکس و چینی استفاده کنید).

مونومر آزاد در ظروف‌ يك‌بار مصرف، نوع PVC ، در فرآیند تولید، مقداري مونومر باقی مي ماند که با غذا وارد بدن و به مرور زمان تجمع و از حد تراکم مجاز براي انسان فراتر مي رود. همچنین غذا نباید بیشتر از ۲ ساعت در این ظروف باقی بماند.

ظرف يكبار مصرف +غذاي داغ =  سرطان

استفاده از ظروف يكبار مصرف خطر ابتلا به سرطان كبد را افزايش مي‌دهد. اين ظروف علاوه بر سمي بودن به دليل آزاد كردن ماده «مونومر استايرن» باعث ايجاد سرطان كبد مي‌شوند.

 در ظروف پلاستیکی یکبار مصرف ماده‌ای سمی بنام دیوکسین آزاد می‌شود که خطر بروز سرطان به خصوص سرطان سینه را در زنان افزایش می‌دهد.

 استفاده دراز مدت ازاين ظروف باعث مشکلات گوارشي، خستگي و ناراحتي اعصاب مي شود.

 براي نوشيدني‌هاي گرم از ليوان‌هاي كاغذي يا ظروف پلي استايرني سفيد رنگ و براي نوشيدني‌‌هاي سرد از ظروف پلي استايرني بي‌رنگ و شفاف استفاده كنند و از ريختن مواد داغ در ظروف يكبار مصرف خودداري كنند.

 اگر قرار است غذاهاى طبخ شده پس از دو ساعت ماندگارى در اين گونه ظروف مصرف شوند بايد غذا در شرايط مطلوب يعنى زير دماى 14 درجه يا بالاى 60 درجه نگه داشته شود. بهتر است اين مواد غذايى را روى شعله ملايم گاز قرار داد تا از آلودگى ثانوى جلوگيرى شود.

اگر آب بیش از 6 ماه در بطري هاي آب آشاميدني نگهداری گردد، آلوده می‌شود. بنابراین خانواده‌ها باید از استفاده مكرر این ظروف برای نگهداری آب در یخچال خودداری كنند.

 در دیگر ایام هم برای نگهداری موادی چون آبليمو، سركه و آب غوره مورد استفاده قرار می‌گیرند. طبیعتاً وقتی برای نگهداری آب استفاده طولانی مدت از بطری‌های یك بار مصرف توصیه نمی‌شود

و از همه بدتر اينكه آنها را جلوي آفتاب مي‌گذارند. حرارت آفتاب تركيبات خطرناك اين ظروف را آزاد مي‌كند و احتمال سرطان‌زايي در مصرف‌كنندگان را بالا مي‌برد.‌  

اغلب مردم از اين خطرات و موارد استفاده هر كدام از اين ظرف‌ها بي‌اطلاع هستند و لازم است اطلاعات مربوط به موارد مجاز استفاده و ممنوعيت‌هاي آن به صورت اتيكت روي محصول درج شود.

بهترين راه حل براي کاهش آلودگي هاي ناشي از ظروف يکبار مصرف ، فرهنگ سازي براي استفاده نکردن از آنهاست که پيشگيري يا کاهش مصرف را در پي خواهد داشت.